Avrupa Birliği, çelik ithalatında 1 Temmuz 2026’dan itibaren uygulanması planlanan yeni rejimde yıllık gümrüksüz kotayı 18.345.922 ton olarak belirledi. Kota aşımında uygulanacak ek gümrük vergisi yüzde 25’ten yüzde 50’ye çıkarılırken, mevcut çelik korunma önlemleri 30 Haziran 2026’da sona erecek.
Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi müzakerecilerinin vardığı siyasi anlaşma, küresel kapasite fazlasının Avrupa pazarında yarattığı ithalat baskısını sınırlamayı hedefliyor. Düzenleme, serbest ticaret anlaşması ya da tercihli erişim hakkı bulunan ülkeler dahil olmak üzere üçüncü ülkelerden yapılan çelik ithalatını daha sıkı bir kota sistemine bağlayacak. Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn menşeli ithalat ise uygulamanın dışında tutulacak.
Türkiye açısından düzenleme, AB pazarına satış yapan çelik üreticileri ve ihracatçıları için doğrudan izlenmesi gereken bir başlık haline geliyor. Türkiye, AB’nin çelik tedarik kaynakları arasında yer alırken, kota daralması özellikle sıcak rulo sac, filmaşin, inşaat demiri, kaplamalı sac ve boru ürünlerinde sipariş planlamasını daha hassas hale getirebilir.
AB çelik ithalat kotasında yüzde 47’ye yakın daralma
Yeni sistem, AB’nin 2024 yılı çelik kotalarına kıyasla gümrüksüz ithalat hacmini yaklaşık yüzde 47 azaltıyor. Kota içinde kalan ithalat vergiden muaf olacak; kotayı aşan miktarlarda ise yüzde 50 ek gümrük vergisi uygulanacak. Bu oran, mevcut korunma önlemlerindeki yüzde 25 seviyesinin iki katına karşılık geliyor.
Avrupa kurumları, yeni mekanizmayı çelik piyasasında ticaret sapmasını önleyecek, yerli üreticilerin kapasite kullanımını destekleyecek ve AB tedarik zincirleri için kontrollü erişim sağlayacak bir araç olarak konumlandırıyor. AB Konseyi’nin açıklamasında, Avrupa çelik sektörünün yeşil dönüşüm, savunma ve sanayi üretimi açısından stratejik konumuna da atıf yapıldı.
Kotalar üç aylık dönemlerle yönetilecek
AB, yıllık kotaları tek seferde tüketilebilir bir yapı yerine üç aylık dönemler halinde yönetecek. İlk uygulama yılında kullanılmayan kota miktarlarının sonraki çeyreklere devredilmesine izin verilecek. İkinci yıldan itibaren ise Avrupa Komisyonu, ithalat baskısı, kota kullanım oranı ve arz durumu gibi göstergelere bakarak bu esnekliği ürün bazında yeniden belirleyebilecek.
Bu sistem, ithalatın yılın ilk aylarında hızla yoğunlaşmasını sınırlamayı amaçlıyor. Türkiye’den AB’ye satış yapan üreticiler için sevkiyat takvimi, çeyrek bazlı kota kullanımı ve alıcıların gümrük planlaması daha belirleyici hale gelecek.
Sıcak rulo sac ve filmaşin en yüksek kota kalemleri arasında
Ürün bazında en büyük kota kalemlerinden biri sıcak rulo sac oldu. AB’nin belirlediği yıllık vergiye tabi kota sıcak rulo sacda 5.198.712 ton, filmaşinde 1.569.532 ton, metalik kaplamalı sacın 4A grubunda ise 1.620.686 ton olarak açıklandı.
Ürün | Yıllık vergiye tabi kota tonajı |
|---|---|
Sıcak rulo sac | 5.198.712 ton |
Metalik kaplamalı sac 4A | 1.620.686 ton |
Metalik kaplamalı sac 4B | 1.238.995 ton |
Organik kaplamalı sac | 627.871 ton |
Ticari profil ve hafif profil | 881.735 ton |
İnşaat demiri | 844.526 ton |
Filmaşin | 1.569.532 ton |
Kutu profil | 499.493 ton |
Geniş kaynaklı borular 25A | 28.749 ton |
Geniş kaynaklı borular 25B | 83.616 ton |
Kota dağılımının ürün kategorilerine göre belirlenmesi, üreticilerin hangi ürünlerde AB pazarında daha sınırlı alan bulacağını şimdiden göstermesi açısından değer taşıyor. Özellikle yassı ürünlerdeki yüksek hacimli kalemler, Türkiye’de entegre tesisler ve haddehaneler açısından daha yakından takip edilecek.
“Eritme ve döküm” kuralı izlenebilirliği artıracak
Yeni düzenleme, çeliğin gerçek üretim menşeinin takip edilmesi için “eritme ve döküm” ilkesini de devreye alıyor. Bu ilke, çeliğin ilk kez sıvı forma getirildiği ve ilk katı şekline döküldüğü ülkeyi esas alıyor. AB, bu yolla farklı ülkeler üzerinden yapılan yönlendirmelerle kotaların aşılmasını sınırlamayı hedefliyor.
Avrupa Komisyonu, iki yıl içinde eritme ve döküm ülkesinin ülke bazlı kota tahsislerinde ana kriter yapılıp yapılmayacağını ayrıca değerlendirecek. Bu başlık, hammadde tedariki farklı ülkelerden gelen üreticiler için belge düzeni ve menşe takibini daha hassas hale getirebilir.
Rusya’dan çelik ithalatı 2028’e kadar kademeli bitecek
AB kurumları, Rusya’dan yapılan çelik ithalatını 30 Eylül 2028’e kadar kademeli olarak sonlandırma hedefini de teyit etti. Geçiş döneminde bazı ürünler için sınırlı tonajlarda ithalata izin verilecek; ancak kotalar her yıl azaltılacak.
Bu kararın özellikle slab gibi bazı yarı mamul ürünlerde Avrupa tedarik zincirini yeniden şekillendirmesi bekleniyor. Rusya’dan boşalan hacmin hangi ülkeler ve hangi ürün grupları tarafından doldurulacağı, AB pazarında fiyatlama ve tedarik anlaşmaları üzerinde etkili olacak.
Yeni çelik ithalat rejiminin yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından resmen onaylanması gerekiyor. Sürecin tamamlanması halinde AB, 1 Temmuz 2026’dan itibaren daha düşük kota, daha yüksek ek vergi ve daha sıkı menşe takibiyle çalışan yeni bir çelik ticaret sistemine geçmiş olacak.