Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’nde (EU ETS) sanayinin karbon maliyeti ve yatırım takvimini yeniden şekillendirecek hedefli bir revizyon önerisi sundu. Teklif, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) kapsamındaki sektörlere sağlanan ücretsiz emisyon tahsislerinin 2026 ile 2038 arasında kademeli biçimde kaldırılmasını öngörüyor.
Komisyonun 17 Temmuz’da açıkladığı paket, karbon kaçağı riskine karşı sağlanan ücretsiz tahsisleri sanayinin karbonsuzlaşma yatırımlarıyla daha sıkı ilişkilendirmeyi amaçlıyor. AB içindeki üreticilere verilen ücretsiz tahsislerin azaltılması, ithal ürünlere uygulanan CBAM maliyetinin kademeli olarak devreye girmesiyle birlikte yürütülecek.
Ücretsiz tahsisler yatırımlara bağlanacak
Yeni yaklaşımda ücretsiz tahsislerin en verimli tesisleri ödüllendiren performans ölçütlerine dayanması ve şirketlerin Avrupa’daki düşük karbonlu üretim yatırımlarıyla daha yakın ilişkilendirilmesi planlanıyor. Komisyon ayrıca büyük ölçekli sanayi projelerini desteklemek için Endüstriyel Karbonsuzlaşma Bankası, ETS Yatırım Hızlandırıcısı, İnovasyon Fonu ve Modernizasyon Fonu gibi finansman araçlarının rolünü güçlendirmeyi hedefliyor.
Komisyon, düzenlemenin Avrupa sanayisinin rekabet gücünü korurken AB’nin 2040 iklim hedeflerine ulaşmasına yardımcı olacağını belirtiyor. Bununla birlikte teklif, ücretsiz tahsislerin uzatılmasını tek başına bir destek mekanizması olarak ele almıyor; tahsislerin yatırım koşullarına bağlanması ve karbon piyasasındaki teşviklerin korunması planlanıyor.
EUROFER: Asıl sorun enerji maliyeti
Avrupa Çelik Birliği (EUROFER), takvimde yapılan ayarlamanın çelik üreticilerinin karşı karşıya olduğu temel yatırım sorunlarını çözmediği görüşünde. Birlik Genel Direktörü Axel Eggert, düşük karbonlu tesislere milyarlarca avroluk yatırım yapması beklenen şirketlerin uygun fiyatlı temiz elektriğe ve yenilenebilir hidrojene ne zaman, hangi miktarda ve hangi maliyetle erişebileceğinin hâlâ belirsiz olduğunu vurguladı.
EUROFER’a göre çelik için ücretsiz tahsislerde 2029–2030 döneminde planlanan düşüş büyük ölçüde korunuyor. Birlik ayrıca 2031’de ana çelik performans ölçütünün sert biçimde aşağı çekilmesi riskinin devam ettiğini ve CBAM kapsamındaki ihracat için beklenen yapısal çözümün teklifte yer almadığını belirtiyor.
Avrupa çelik sektörü, geleneksel üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 35’ini 2030–2032 döneminde hidrojen kullanımına hazır tesislerle değiştirmeye yönelik yatırımlar yürütüyor. EUROFER, gerekli enerji altyapısı ve rekabetçi maliyetler oluşmadan sektörün 2033’e kadar tamamen karbonsuzlaşmasının gerçekçi olmadığını savunuyor.
Türkiye açısından rekabet dengesi yakından izlenecek
Teklif, AB’ye çelik ihraç eden Türkiye’deki üreticiler açısından da önem taşıyor. CBAM kapsamında ithal çeliğin karbon maliyeti artarken AB içindeki üreticilere verilen ücretsiz tahsislerin hangi hızla azaltılacağı, iki taraf arasındaki maliyet dengesinin temel unsurlarından birini oluşturuyor.
Ücretsiz tahsislerin kaldırılmasının 2038’e kadar yayılması, AB üreticilerine daha uzun bir dönüşüm dönemi sağlayabilir. Buna karşılık ihracat, emisyon doğrulaması ve CBAM maliyetlerinin nasıl dengeleneceğine ilişkin ayrıntılar, Türkiye’den Avrupa pazarına satış yapan şirketler için belirleyici olmaya devam edecek.
Komisyonun düzenlemesi henüz teklif aşamasında bulunuyor. Ücretsiz tahsis takvimi ve yatırım koşulları, AB yasama sürecinde yapılacak görüşmelerin ardından nihai şeklini alacak.