AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu, çelik ithalatını sınırlayacak yeni bir koruma çerçevesinde uzlaştı. Anlaşmaya göre çelik ithalat kotası yılda 18,3 milyon tona düşürülecek; bu miktar 2024 yılına kıyasla yüzde 47'lik bir daralmaya karşılık geliyor. Kota dışı ithalata yüzde 50 oranında gümrük vergisi uygulanacak.
Yeni çerçeve, AB çelik sektörünü küresel kapasite fazlası ve ticaret sapmasına karşı korumayı amaçlıyor. Düzenlemenin, mevcut çelik koruma önleminin sona ereceği 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmesi hedefleniyor. AB, 2018'den bu yana çelik ithalatında koruma önlemleri uyguluyor; yeni sistem bunların yerini alacak ve çok daha kısıtlayıcı bir yapıya kavuşacak.
Erit ve dök şartıyla tedarik zincirinde izlenebilirlik
Düzenleme, çeliğe "erit ve dök" şartı getiriyor. Bu gereklilik, çeliğin üretim menşeinin belgelenmesini zorunlu kılacak ve üçüncü ülkeler üzerinden yapılan dolaşımları engellemeyi hedefliyor. Uygulama, özellikle yarı mamul çelik ithal ederek AB'ye yeniden ihraç eden ülkeleri yakından ilgilendiriyor.
Tedarik zinciri şeffaflığına yönelik bu adım, Çin kaynaklı ucuz çeliğin farklı ülkeler üzerinden AB pazarına girişini önlemek için tasarlandı. Çin, dünya çelik üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştiriyor ve iç talepteki yavaşlama nedeniyle ihracata ağırlık veriyor. AB, bu akışın menşe belirsizliğinden yararlanarak koruma önlemlerini devre dışı bırakmasından endişe duyuyor.
Kapasite kullanımını yüzde 80'e çıkarma hedefi
AB, dünyanın üçüncü büyük çelik üreticisi konumunda. Sektör, 20'den fazla üye ülkede faaliyet gösteriyor; 300 bin kişiye doğrudan, 2,5 milyon kişiye dolaylı istihdam sağlıyor. Çelik, savunma sanayisi başta olmak üzere stratejik sektörlerin temel girdisi.
Ancak artan ithalat baskısı ve ABD'nin çelik ürünlerine uyguladığı yüzde 50 gümrük vergisinin yarattığı ticaret sapması nedeniyle AB üreticileri yalnızca yüzde 65 kapasite kullanım oranıyla çalışıyor. Yeni önlemlerle bu oranın yüzde 80'e çıkarılması hedefleniyor — sektörün karlılık eşiği olarak kabul edilen seviye.
Türk çelik sektörü iki cepheli baskı altında
AB'nin yeni koruma çerçevesi, Türk çelik ihracatçıları için daralan bir hareket alanına işaret ediyor. AB, Türkiye'nin en büyük çelik ihracat pazarlarından biri. ABD'nin 2025 başında çelik ürünlerine uyguladığı yüzde 50 gümrük vergisi zaten Türk üreticileri Avrupa pazarına yönlendirmişti. Şimdi AB'nin de kotaları sıkılaştırması, sektör için iki cepheli bir baskı oluşturuyor.
Erit ve dök şartı da Türk üreticileri yakından ilgilendiriyor. Türkiye, hurda bazlı elektrik ark ocağı üretiminde güçlü bir konumda; menşe izlenebilirliği açısından avantajlı sayılabilir. Ancak yarı mamul ithal edip işleyerek AB'ye ihraç eden firmalar için yeni gereklilikler ek yükler getirebilir.
Düzenlemenin 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi için AB kurumlarının resmi onayı bekleniyor. Kota miktarları ve ürün kategorileri bazındaki detaylar önümüzdeki haftalarda netleşecek.