Türkiye'nin ulusal karbon piyasasının uygulanmasına ilişkin temel kuralları belirleyen Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasının yanı sıra tahsisatların dağıtımı, ticareti ve teslimine ilişkin çerçeveyi düzenliyor.
Kategori B ve C tesisler ETS kapsamında
Yönetmeliğin Ek-1'inde, belirli kapasite eşiklerine bağlı olarak demir-çelik üretimi ve diğer yüksek emisyonlu sanayi faaliyetleri sıralanıyor. Bu faaliyetleri yürüten tesisler, kurulu kapasiteleri esas alınarak ihtiyatlı biçimde hesaplanan yıllık emisyonlarına göre üç kategoriye ayrılıyor.
Yıllık emisyonu 50 bin ton karbondioksit eşdeğerine kadar olan tesisler Kategori A, 50 bin tonun üzerinde ve 500 bin tona kadar olanlar Kategori B, 500 bin tonun üzerindekiler ise Kategori C olarak sınıflandırılıyor. Biyokütleden kaynaklanan karbondioksit bu hesaplamanın dışında tutulurken transfer edilen karbondioksit hesaba dahil ediliyor.
Türkiye ETS, Ek-1'deki faaliyetleri yürüten Kategori B ve C tesisleri kapsıyor. Kategori A tesisler ETS'nin tahsisat teslim kapsamı dışında kalıyor; ancak Ek-1 kapsamındaki faaliyetler için emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin yükümlülükler devam ediyor.
Sistem pilot uygulamayla başlayacak
Yönetmelik, Türkiye ETS'nin pilot uygulama dönemiyle başlayacağını hükme bağlıyor. Pilot dönemin kapsamı, süresi ve uygulama esasları Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek. Bu nedenle demir-çelik işletmeleri açısından hangi tesislerin pilot döneme hangi takvimle dahil olacağı, Kurulun açıklayacağı ayrıntılarla netleşecek.
Pilot uygulama kapsamındaki işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planlarını yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde elektronik ortamda İklim Değişikliği Başkanlığına sunması gerekiyor. Başkanlık gerekli görürse bu süreyi altı aya kadar uzatabilecek.
Emisyon izni tesis bazında alınacak
ETS kapsamındaki işletmelerin sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini sürdürebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığından sera gazı emisyon izni alması zorunlu olacak. Birden fazla tesisi bulunan işletmelerin kural olarak her tesis için ayrı başvuru yapması gerekiyor. Verilen izinler beş yıl geçerli olacak ve yenileme başvurusunun geçerlilik süresinin bitiminden en az altı ay önce yapılması gerekecek.
Geçici düzenlemeye göre kapsamdaki işletmelerin, 7552 sayılı İklim Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 9 Temmuz 2025 tarihinden itibaren üç yıl içinde emisyon izni alması gerekiyor. Bu süre boyunca işletmeler bir defaya mahsus olmak üzere izinli kabul edilecek. Süre, gerekli görülmesi halinde Karbon Piyasası Kurulu kararı doğrultusunda iki yıla kadar uzatılabilecek.
Bir tahsisat bir ton CO₂ eşdeğerini temsil edecek
Yönetmelikte bir tahsisat, bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkı olarak tanımlanıyor. ETS üst sınırı emisyon yoğunluğu temelinde belirlenecek ve tahsisatların dağılımı Ulusal Tahsisat Planı'nda açıklanacak.
Ücretsiz tahsisatların dağıtımında alt tesis bazında kıyas yöntemi uygulanacak. Tahsisatların bir bölümü birincil piyasada ihale yoluyla sunulurken piyasa katılımcıları ikincil piyasada alım satım yapabilecek. Piyasa işletmeciliğini Enerji Piyasaları İşletme AŞ üstlenecek.
İşletmelerin doğrulanmış sera gazı emisyonlarına karşılık gelen tahsisatları, yükümlülük yılının kasım ayındaki son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden teslim etmesi gerekecek. Türkiye'deki projelerden elde edilen karbon kredileri de Karbon Piyasası Kurulunun belirleyeceği oranı aşmamak üzere teslim yükümlülüğünde kullanılabilecek.
Emisyon verisinin operasyonel önemi artıyor
Ek-1 kapsamındaki işletmeler, bir önceki takvim yılına ait emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini her yıl 30 Nisan'a kadar Başkanlığa raporlayacak. Sera gazı emisyon raporlarının sunulmadan önce Merkezi Elektronik Doğrulayıcı Kuruluş Atama Sistemi tarafından atanan akredite kuruluşlarca doğrulanması zorunlu olacak.
Demir-çelik sektörü açısından yeni çerçevenin etkisi yalnızca ileride oluşacak karbon fiyatıyla sınırlı değil. Tesis sınırlarının doğru belirlenmesi, emisyon ve faaliyet verilerinin alt tesis düzeyinde izlenmesi, bağımsız doğrulamaya hazır kayıt düzeninin kurulması ve tahsisat ihtiyacının planlanması da işletmelerin gündemine giriyor. Bu değerlendirme, yönetmeliğin getirdiği veri, izin ve tahsisat yapısından çıkan operasyonel bir sonuç niteliği taşıyor.
Pilot dönemin ayrıntıları ile ücretsiz tahsisat oranları, kıyas değerleri ve piyasa takvimi gibi kritik başlıklar ikincil düzenlemeler ve kurul kararlarıyla şekillenecek. Bu nedenle kapsamdaki demir-çelik işletmelerinin hem Karbon Piyasası Kurulu hem de İklim Değişikliği Başkanlığının sonraki duyurularını yakından izlemesi gerekecek.