1 Ocak 2028’den itibaren, Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması’nın (CBAM) kapsamı, çelik ve alüminyum yoğun alt sektör ürünlerini de içerecek şekilde genişletilecek. Bu adım, karbon kaçağına karşı savunmasız olan AB üreticilerini korumayı, küresel düzeyde daha temiz şirketleri ödüllendirmeyi ve adil ve rekabetçi bir ortam yaratmayı amaçlıyor.
Yeni önlemler, güvenilir uluslararası ortaklar tarafından dile getirilen endişeleri dikkate alıyor ve karbon vergisi ve fiyat indirimleri konusunda eşdeğerlik kavramını getiriyor. Komisyon ayrıca, güvenilir akreditasyon kuruluşlarının karşılıklı tanınmasına olanak tanıyan yeni bir hüküm aracılığıyla ticaretin kolaylaştırılmasını da sağlıyor.
AB’nin mevcut CBAM çerçevesi, alüminyum, çimento, elektrik ve çelik gibi temel malzemeleri hedef almaktadır. 2028’den itibaren, ithalatçıların bu mallarla bağlantılı emisyonlar için karbon fiyatı ödemeleri gerekecek ve bu da Emisyon Ticaret Sistemi’ne (ETS) tabi AB üretimi malzemelerle eşit bir rekabet ortamı sağlayacaktır. Bununla birlikte, ev aletleri gibi nihai ürünlerde kullanılan çelik ve alüminyumun artan maliyetleri, üretimin daha zayıf iklim politikalarına sahip ülkelere kaymasına veya AB mallarının daha fazla karbon yoğunluğuna sahip ithalatlarla değiştirilmesine yol açma riskini taşımaktadır.
Bu riski azaltmak için Komisyon, CBAM kapsamını makine ve ev aletleri de dahil olmak üzere yaklaşık 180 çelik ve alüminyum yoğun ürüne genişletmeyi planlıyor. Bu ürünlerin büyük çoğunluğu (%94), endüstriyel tedarik zincirlerinde kullanılan yüksek çelik ve alüminyum içeriğine sahip ağır makineler ve özel ekipmanlardan oluşurken, daha küçük bir kısmı (%6) ev eşyalarını kapsıyor. Bu genişleme, emisyonların sadece yer değiştirmesi yerine azaltılmasını sağlamayı amaçlıyor. Komisyon ayrıca, tüketim öncesi alüminyum ve çelik hurdasını CBAM hesaplamalarına dahil ederek, enerji yoğun ürünlerdeki emisyonları azaltmak için hurda kullanımını teşvik etmektedir. Geliştirilmiş raporlama gereklilikleri ve emisyon yoğunluklarının yanlış bildirilmesini ele alan önlemlerin, CBAM’ın mali yükümlülüklerini aşan suistimallere karşı etkinliğini güçlendirmesi beklenmektedir.
2026 ve 2027 yıllarında CBAM sertifika gelirlerinin %25’i Üye Devletlerde kalacak
AB üreticilerini desteklemek ve karbon kaçağı risklerini azaltmak amacıyla geçici bir Karbonsuzlaştırma Fonu da kurulmuştur. Fon, AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamındaki karbon maliyetlerinin bir kısmını karşılayacak ve üreticilerin karbonsuzlaştırma çabalarıyla bağlantılı destek sağlayacak. Finansman, Üye Devlet katkıları ve AB Öz Kaynaklarından sağlanacak: 2026 ve 2027 yıllarında CBAM sertifika gelirlerinin %25’i Üye Devletlerde kalacak, kalan %75’i ise AB bütçesine aktarılacak.
Ayrıca, Avrupa Komisyonu, Ekim 2023-2025 geçiş dönemi boyunca CBAM’ın uygulanmasını değerlendiren bir rapor yayınladı. Rapor, CBAM’ın karbon kaçağıyla mücadelede ve küresel karbon fiyatlandırmasını teşvik etmede oynadığı önemli rolü vurgularken, aynı zamanda 2026’dan itibaren verimli ve etkili bir rejimin sağlanması için gereken uygulama yol haritasını ve önlemleri de özetliyor.
CBAM, 1 Ocak 2026’dan itibaren kademeli olarak finansal uygulamaya geçecek
CBAM, Paris Anlaşması doğrultusunda AB’nin 2050 iklim nötrlüğü hedefine ulaşmasında kilit bir araç olarak konumlandırıldı. AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) AB içindeki karbon emisyonlarını fiyatlandırırken, CBAM ise AB sınırları dışından AB’ye satılan mallara karbon fiyatı belirliyor. Ekim 2023’te geçiş aşamasında başlatılan CBAM, 1 Ocak 2026’dan itibaren kademeli olarak finansal uygulamaya geçecek ve bu durum, 2034 yılına kadar EU ETS kapsamındaki ücretsiz tahsisin kademeli olarak kaldırılmasıyla paralel olacak.